Ενημέρωση Σχολικών Βιβλίων Γυμνασίου…

   Παρατίθεται συνοπτική παρουσίαση για τα εικονιζόμενα ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Α΄, Β΄ και Γ΄ Γυμνασίου, που εγκρίθηκαν και αναρτήθηκαν από το Υπουργείο Παιδείας. Και τα τρία Ανθολόγια έγιναν με πρόταση από τις εκδόσεις «Πουκαμισάς».

  Σε αυτά τα Ανθολόγια για το μάθημα της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας εργάστηκα με τις συγγραφικές ομάδες ως συντονίστρια και ως συν-συγγραφέας. Θεωρώ ότι αυτά τα Ανθολόγια Λογοτεχνικών Κειμένων αποτελούν μια νέα εποχή για την ελληνική εκπαίδευση.

   Τα Ανθολόγια συμβαδίζουν ως προς το περιεχόμενο πλήρως με το νέο Α.Π. Σπουδών. Επίσης, δόθηκε προσοχή και στη δομική τους οργάνωση ώστε να είναι προσιτή στους/στις μαθητές/τριες και να είναι σύμφωνη με τος απαιτήσεις του Α.Π. Έτσι, η δομή στις Α΄ και Β΄ τάξεις Γυμνασίου οργανώνεται σε θεματικές ενότητες και στη Γ΄ τάξη έχει καταρχάς οργάνωση ιστορική -γραμματολογική, σύμφωνα με την εξέλιξη των λογοτεχνικών ρευμάτων, και εσωτερικά σε κάθε γραμματολογική ενότητα οργάνωση κατά συστάδες κειμένων (συναναγνώσεις).

   Στην Α΄ και Β΄ Γυμνασίου τα Ανθολόγια Λογοτεχνικών Κειμένων είναι οργανωμένα στους ίδιους Άξονες προβληματισμού ΚΟΙΝΩΝΙΚΉ ΖΩΗ, ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ ΚΑΙ ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ, που

επιμερίζονται σε διαφορετικές Θεματικές Ενότητες, οι οποίες συγκροτούνται από συστάδες κειμένων για συνεξέταση. Δηλαδή στις συστάδες τα κείμενα πραγματεύονται ένα κοινό θέμα από διάφορες οπτικές γωνίες, π.χ. η αγάπη σε όλες τις εκφάνσεις της, η φιλοπατρία, κείμενα για τη φιλία σε όλες τις εκδοχές της (άνθρωποι, ζώα, φύση, δεσμός με βιβλία, κάποια αντικείμενα κ.ά.).

   Στην ΚΟΊΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ υπάρχουν οι Θεματικές Ενότητες: Εγώ (αγάπη, φιλία σε όλες τις μορφές), π.χ. Οικογενειακές σχέσεις, Θρησκεία, πατρίδα. Στη Θεματική Ενότητα: Ο Άλλος  υπάρχουν οι υποενότητες Ο Εαυτός ως ετερότητα και ο Άλλος, Γενοκτονία, διωγμοί, ρατσισμός, ξενοφοβία, διαφορετικότητα, Βία και εκφοβισμός (μπούλινγκ),  Αλτρουισμός, αλληλεγγύη.

   Στην ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ οι Θεματικές Ενότητες είναι: Φαντασία και όνειρο,  Μύθοι, παραμύθια, αινίγματα και παροιμίες, Εξερευνώντας με φαντασία τον κόσμο, Περιπέτεια και παιχνίδι,  Ποιητικά παιχνιδόλεξα (α) Παιχνίδια με την ποίηση και β) Ποιήματα με σταθερή μορφή.

 Στην ΑΥΤΟΓΝΩΣΊΑ υπάρχουν οι Θεματικές Ενότητες είναι: Έφηβοι και Έφηβες, προβλήματα και προβληματισμοί στην Εφηβεία, Εφηβεία και Τέχνη, Ήρωες και ηρωίδες στον αγώνα για την ελευθερία, Ήρωες και ηρωίδες της καθημερινής ζωής.

   Επισημαίνεται ότι στην Α΄ Γυμνασίου προέχουν η ανάγνωση και η κατανόηση των κειμένων, η συνομιλία των μαθητών και μαθητριών με τους/τις λογοτεχνικούς/κές ήρωες και ηρωίδες, με τις ιδέες τους και την όλη στάση ζωής τους, όπως αποτυπώνονται στα κείμενα, για να γίνουν κατανοητές οι πράξεις ή οι αντιδράσεις τους, δηλαδή να νιώσουν οι μαθητές/τριες ένα είδος ενσυναίσθησης για τους  χαρακτήρες.

    Στη Β΄ Γυμνασίου το Ανθολόγιο ακολουθεί την ίδια οργάνωση με την Α΄ Γυμνασίου, ως προς τους Άξονες Προβληματισμού, αλλά είναι διαφορετικές οι Θεματικές Ενότητες λ.χ. Οι  Οικουμενικές αξίες και τα Κοινωνικά προβλήματα στη θεματική ενότητα ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΖΩΗ. Σε αυτές τις ενότητες θίγονται πολλά επιμέρους θέματα για την ειρήνη και τον πόλεμο, για την προσφυγιά και τη μετανάστευση, για κοινωνικούς αγώνες και για τις ανθρώπινες σχέσεις ή για σχέσεις με τα ζώα και το φυσικό περιβάλλον. Υπάρχουν και κείμενα που αναφέρονται στη δημοκρατία, στις οικουμενικές αξίες, σε διάφορες μορφές ρατσισμού, σε επιδημίες και σε άλλα σύγχρονα θέματα μέσα από επιλεγμένα σχετικά κείμενα.

 Στη θεματική ενότητα ΕΞΕΡΕΥΝΗΣΗ, έχουν ανθολογηθεί κείμενα, που εστιάζουν στη γνωριμία με τον τόπο μας και τον πολιτισμό του, όπως και ευρύτερα με τον κόσμο και τον ανθρώπινο πολιτισμό. Όλα αυτά τα κείμενα αντανακλούν την ανθρωπογεωγραφία, την ιστορία, τη θρησκευτική ζωή, τον πολιτισμό και τις Τέχνες της εποχής στην οποία αναφέρονται. Υπάρχουν και ταξίδια διαφόρων σκοπών, που διευρύνουν τον ορίζοντα των μαθητών/

μαθητριών, όπως είναι τα ταξίδια αναψυχής, εξερεύνησης, μετανάστευσης και άλλα.

  Στον άξονα ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ, διερευνώνται το πώς συγκροτούνται οι ταυτότητες των ανθρώπων, ατομικές και συλλογικές, με τις αξίες τους, με τα πρότυπα, τις διάφορες συμπεριφορές κ.ά. Στις τελευταίες ενότητες αυτής της τάξης προβάλλονται μέσα από τα ανθολογημένα κείμενα και οι τρόποι με τους οποίους οι λογοτεχνικοί ήρωες αντιμετωπίζουν τα διλήμματα και τις προκλήσεις της ζωή τους.

 Στην Γ΄ τάξη του Γυμνασίου η λογοτεχνική ύλη κατανέμεται καταρχήν σε ιστορικο-γραμματολογική σειρά και, εσωτερικά, σε συστάδες κειμένων (συναναγνώσεις). Το Ανθολόγιο έχει ως αφετηρία το κίνημα του Ρομαντισμού, δεδομένου ότι το κίνημα αυτό υπήρξε καθοριστικό για τη διαμόρφωση της νεότερης ευαισθησίας, και καταλήγει στη σύγχρονη δημιουργία (με παράδειγμα και για τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη λογοτεχνία).

 Οι επιμέρους γραμματολογικές ενότητες και τα σημειώματα που προτάσσονται στην καθεμιά ως προοργανωτές εντάσσουν τα κείμενα και τους δημιουργούς τους στην εποχή και στις λογοτεχνικές τάσεις που την χαρακτηρίζουν. Με τον τρόπο αυτό δίνεται μια «χρονογραμμή», στην οποία παρουσιάζεται περιεκτικά η διαχρονική εξέλιξη της λογοτεχνικής παραγωγής. Έτσι, οικοδομείται σταδιακά μια αδρομερής γνώση της ιστορίας της λογοτεχνίας, όπως αυτή διαμορφώθηκε από σημαντικούς εκπροσώπους της νέας ελληνικής λογοτεχνίας από την Επανάσταση και μετά, σε συνάρτηση και με την ξένη λογοτεχνική παραγωγή.

   Τα ανθολογημένα λογοτεχνικά κείμενα που προτείνονται μαζί με τις συναναγνώσεις τους εντάσσονται στους τρεις κύριους Άξονες προβληματισμού που έχουμε και στις προηγούμενες τάξεις του Γυμνασίου («Κοινωνική ζωή», «Εξερεύνηση, «Αυτογνωσία») και υπάγονται στα γενικά θέματα που προβλέπει το Πρόγραμμα Σπουδών για την Γ΄ Γυμνασίου: «Η δημιουργία του πολιτισμού και η ποιότητα της ζωής», «Ανθρώπινα δικαιώματα, δράσεις και πρωτοβουλίες», «Η μνήμη και ο χρόνος – η ευθύνη του ανθρώπου».

  Πιο συγκεκριμένα, τα θέματα των κειμένων σχετίζονται με την ιστορία και τη σημασία της μνήμης για την ατομική και συλλογική ταυτότητα και αυτογνωσία, τις συνθήκες και τα προβλήματα της κοινωνικής ζωής, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τη σχέση του ανθρώπου με το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής, την πολυπλοκότητα των ανθρώπινων σχέσεων, τις υπαρξιακές αγωνίες, τις στάσεις ζωής, τις επιλογές και τις συνέπειες των πράξεων των λογοτεχνικών χαρακτήρων.

 Αρκετά κείμενα εστιάζουν και στα πολιτισμικά αγαθά, στα προβλήματα του σύγχρονου πολιτισμού, στην ευθύνη του ανθρώπου ως ενεργού πολίτη και ως προασπιστή αξιών και σε πολλά ακόμη ζητήματα που αποτελούν ερέθισμα και έμπνευση για λογοτεχνική δημιουργία.

  Στα Ανθολόγια και των τριών τάξεων έχουν επιλεγεί αντιπροσωπευτικοί άνδρες και γυναίκες δημιουργοί από κάθε λογοτεχνική περίοδο, με κριτήριο την αισθητική αξία των έργων και την καταλληλότητά τους για τους έφηβους μαθητές και μαθήτριες του Γυμνασίου. Αξίζει να προστεθεί ότι για την αποτελεσματικότερη διδασκαλία και μάθηση, υπάρχουν προ-οργανωτές, σύντομα εργοβιογραφικά σημειώματα και φωτογραφίες των δημιουργών, ποικίλες ερωτήσεις και δημιουργικές δραστηριότητες και εξαιρετικό οπτικοακουστικό υλικό, το οποίο συνομιλεί με το περιεχόμενο των κειμένων και το φωτίζει.

   Όλα τα συνεξεταζόμενα κείμενα και κυρίως οι συστάδες των κειμένων και των τριών Ανθολογίων συνοδεύονται από ποικιλία δραστηριοτήτων, που επαυξάνονται με τα κείμενα και τις δραστηριότητες, το οποίο αποδίδεται στη γραφή braille.

   Ακόμα, τα έντυπα βιβλία σε όλα τα Ανθολόγια συμπληρώνονται από τα ΨΜΑ (ψηφιακά μαθησιακά αντικείμενα), με ποικίλες δημιουργικές και παιγνιώδεις δραστηριότητες αλλά και πρόσθετα κείμενα, όπου οι μαθητές και οι μαθήτριες, σύμφωνα με τη δική τους πρόσληψη και τις προσωπικές κλίσεις τους, μπορούν να παράγουν δικά τους κείμενα ή να τροποποιούν τα διδαγμένα και να μυούνται στον λογοτεχνικό γραμματισμό με παιγνιώδη τρόπο (επιλογές σωστού λάθους, παζλ, σταυρόλεξα, συμπλήρωση κενών κλπ.). 

   Όλα τα Ανθολόγια, εκτός από τον Πρόλογο, έχουν στην αρχή ένα κείμενο όπου παρουσιάζεται η ταυτότητα του κάθε Ανθολογίου με σκοπό να προετοιμάσει τους μαθητές/

μαθήτριες για το τι έχουν να μελετήσουν αλλά και τους εκπαιδευτικούς για το πώς να διδάξουν. Για τον σκοπό αυτό, τα Ανθολόγια υποστηρίζονται και με τον Οδηγό του Εκπαιδευτικού,  στον οποίο δίνονται στοιχεία διδακτικής πρακτικής με μία πλήρη διδακτική πρόταση για ολοκληρωμένο κείμενο, που για την Γ΄ Γυμνασίου είναι θεατρικό κείμενο, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Σπουδών.

     Και για τα τρία Ανθολόγια απαιτήθηκαν άδειες πνευματικών δικαιωμάτων από απογόνους ή φορείς για τα κείμενα, τις φωτογραφίες, τα εικαστικά έργα και όποιο άλλο πρωτογενές υλικό χρησιμοποιήθηκε. Τους ευχαριστούμε (εγώ και οι συγγραφείς) όλους και όλες από καρδιάς, για την προθυμία τους, καθώς συνέβαλλαν με τον τρόπο τους στο εξαιρετικό αισθητικό αποτέλεσμα των Ανθολογίων.

  Αξίζει να επισημανθεί ότι όλα δόθηκαν δωρεάν, όπως και αρκετά έργα ζωγραφικής που κοσμούν και τα τρία Ανθολόγια ως δωρεά στην εκπαίδευση από τη ζωγράφο και φιλόλογο Μίνα Φάκκα και μερικά από την εικαστικό Δήμητρα Τριανταφυλλοπούλου. Οι φιγούρες του Καραγκιόζη έγιναν επί τούτου, τις ζητήσαμε από τον δημιουργό τους Κώστα Μακρή, ο οποίος τις έφτιαξε ανάλογα με τις απαιτήσεις του κειμένου μας δωρεάν, τον οποίο, επίσης, ευχαριστώ και από εδώ από καρδιάς, όπως και οι συγγραφείς.

   Αξίζει να επισημανθεί, ότι το εξώφυλλο της Α΄ Γυμνασίου είναι προσφορά της εικαστικού Δήμητρας Τριανταφυλλοπούλου και τα άλλα δύο πίνακες ζωγραφικής της ζωγράφου Μίνας Φάκκα, τις οποίες και θερμά ευχαριστούμε, εγώ ως συντονίστρια και όλες οι συγγραφικές ομάδες. Επίσης, ευχαριστούμε και τις Εκδόσεις «Πουκαμισάς» για την άριστη συνεργασία κατά τη διάρκεια της συγγραφής των Ανθολογίων, καθώς η συγγραφή Ανθολογίων Νεοελληνικής Λογοτεχνίας και κάθε σχολικού βιβλίου είναι ιδιαίτερα απαιτητική.

   Είθε τα επιλεγμένα Ανθολόγια Λογοτεχνίας να συμβάλουν στην παιδεία, στην αισθητική καλλιέργεια και τη γλωσσική ευαισθησία τόσο των ελληνοπαίδων της Ελλάδας όσο και του Απόδημου Ελληνισμού.

  ΚΑΛΗ ΕΠΙΤΥΧΙΑ και ευχή για την όσο γίνεται καλύτερη αξιοποίηση αυτού του υλικού και συνολικά του πολλαπλού εκπαιδευτικού βιβλίου.

 Χριστίνα Αργυροπούλου,

 Επίτιμη Σύμβουλος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου,

 συντονίστρια - επιστημονική υπεύθυνη και συν-συγγραφέας