τη φλόγα της Ακαδημαϊκής Ελευθερίας και Δικαιοσύνης όταν όλα γύρω ήταν σκοτεινά…
Κάθε χρόνο, ο εορτασμός της εξέγερσης του
Πολυτεχνείου μάς καλεί να αναλογιστούμε τις ρίζες της αντίστασης ενάντια στη
χούντα των συνταγματαρχών.
Αν το Πολυτεχνείο του 1973 ήταν η έκρηξη της
νεανικής οργής και η κορυφαία πράξη διεκδίκησης της Δημοκρατίας, το «Τελευταίο Μάθημα»
του Αριστόβουλου Μάνεση, πέντε
χρόνια νωρίτερα, στις 18 Ιανουαρίου 1968, στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο
Θεσσαλονίκης, ήταν το πνευματικό φυτώριο αυτής της εξέγερσης. Ένα μάθημα που μετέτρεψε την Πανεπιστημιακή
Έδρα σε οχυρό της Ελευθερίας του Λόγου και της Δικαιοσύνης.
Όταν ο κορυφαίος συνταγματολόγος ανέβηκε στο
αμφιθέατρο, γνώριζε ότι η απόλυσή του και η δίωξή του από το καθεστώς ήταν
προδιαγεγραμμένες. Αντί όμως να σιωπήσει, επέλεξε να μιλήσει με τη γλώσσα της
επιστημονικής και προσωπικής ευθύνης. Επικαλούμενος το ρωμαϊκό ρητό «qui tacet
consentire videtur» (όποιος σιωπά φαίνεται ότι συναινεί), ο Αριστόβουλος
Μάνεσης διακήρυξε ότι η σιωπή απέναντι στην αυθαιρεσία της Εξουσίας συνιστά
συνενοχή.
Αυτή η άρνηση της συμβίωσης με τον φόβο ήταν
το πρώτο μεγάλο ρήγμα στο αφήγημα της δικτατορίας.
Ο Καθηγητής δεν δίδαξε απλώς νομική θεωρία·
παρέδωσε ένα μνημειώδες μάθημα πολιτικού ήθους. Κάλεσε τους φοιτητές του να
κρατήσουν «στητό και αγέρωχο το ωραίο ανάστημά τους» και να μην επιτρέψουν στον
εαυτό τους να «εξανδραποδιστεί» και επικαλούμενος τον σπουδαίο συνταγματολόγο
του 19ου αιώνα, Νικόλαο Ι. Σαρίπολο,
τόνισε με θάρρος: «Εάν η Ελευθερία εδιώκετο
από όλη την Οικουμένη, ήθελε διασωθεί εν Ευρώπη… Εάν και απ’ την Ευρώπη
ολόκληρη εφυγαδεύετο, έπρεπε αυτή να βρει καταφύγιο στην κοιτίδα της, την ωραία
μας Ελλάδα… Εάν δε και απ’ αυτή εξωθείτο, τότε η ιερά τούτη έδρα, η
πανεπιστημιακή, άξια αυτής, ήθελε γίνει κρυπτήριο...».
Μετατρέποντας την έδρα σε οχυρό αντίστασης, ο
συνταγματολόγος κάλεσε τους φοιτητές του να παραμείνουν ελεύθεροι και
ανυπότακτοι απέναντι στους μηχανισμούς της εξουσίας, αποδεικνύοντας ότι «καλός
πολίτης είναι μόνον ο ελεύθερος πολίτης».
Ολοκλήρωσε τη συγκινητική του διάλεξη μέσα σε
χειροκροτήματα παραθέτοντας τους στίχους του Ανδρέα Κάλβου από την Ωδή «Εις Σάμον»: «Όσοι το χάλκεον χέρι βαρύ του φόβου αισθάνονται, ζυγόν δουλείας ας
έχωσι· θέλει αρετήν και τόλμην η Ελευθερία».
Η παρακαταθήκη εκείνης της ημέρας δεν χάθηκε
στους διαδρόμους της Νομικής Θεσσαλονίκης. Αντίθετα, ταξίδεψε κρυφά, από χέρι
σε χέρι, στις σημειώσεις των φοιτητών, και ρίζωσε βαθιά στη συνείδηση της
πανεπιστημιακής νεολαίας.
Όταν τον Νοέμβριο του 1973 οι φοιτητές
κλείστηκαν στο Πολυτεχνείο, εφάρμοσαν στην πράξη την πρόσκληση ανυπακοής του
δασκάλου τους. Η αρετή και η τόλμη που επικαλέστηκε ο δάσκαλός τους
αποχαιρετώντας το ακροατήριό του, έγιναν τα υλικά με τα οποία οι φοιτητές
αντιμετώπισαν τις ερπύστριες.
Τιμώντας το Πολυτεχνείο, τιμούμε τους αγώνες
μιας ολόκληρης γενιάς, αλλά και τους δασκάλους που κράτησαν τη φλόγα αναμμένη
όταν όλα γύρω ήταν σκοτεινά.
Ο Αριστόβουλος Μάνεσης παραμένει το
διαχρονικό σύμβολο της Ακαδημαϊκής Ελευθερίας και της Δικαιοσύνης.
Το
«Τελευταίο Μάθημά» του μας θυμίζει ότι η Δημοκρατία δεν είναι μια δεδομένη
κατάσταση, αλλά μια καθημερινή, ζωντανή μάχη που απαιτεί, πάνω από όλα, να μην
παραδώσουμε ποτέ την ανυπότακτη σκέψη μας.
Παραθέτω απόσπασμα του «Τελευταίου
Μαθήματος», όπως δημοσιεύθηκε στην Εφημ. «Το Βήμα» της 15.01.1978.
...Φαίνεται ότι ήδη «ήγγιγκεν η
ώρα» να εφαρμοσθούν οι υποθήκες που έχουν εξαγγελθεί. Σε ό,τι με αφορά, το
ξαναδηλώνω: όσο θα μπορώ να διδάσκω το μάθημα του Συνταγματικού Δικαίου, θα το
διδάσκω σαν μάθημα της πολιτικής ελευθερίας.
Αν δε το αποψινό μου μάθημα
συμβεί να είναι το τελευταίο, θα ήθελα να σας παρακαλέσω να κρατήσετε από τη
διδασκαλία μου την ουσία της: τη σημασία της πολιτικής ελευθερίας, ως ιστορικής
κατακτήσεως για την παραπέρα εξέλιξη του κοινωνικού βίου και ως προϋποθέσεως
για τη γενικότερη απελευθέρωση και καταξίωση του ανθρώπου. Και επειδή θεωρία
και πράξη είναι αλληλένδετες, το ουσιώδες είναι να μείνει κανείς ελεύθερος,
όρθιος και αλύγιστος απέναντι στους καταναγκαστικούς και ιδεολογικούς
μηχανισμούς των κρατούντων.
Μην επιτρέψετε να σας
εξανδραποδίσουν. Διατηρήστε, μέσα στους ζοφερούς και άρρωστους καιρούς, άγρυπνη
και ανυπόταχτη τη σκέψη σας, περιφρουρήστε την άγια υγεία και ρωμαλεότητα της
ψυχής σας, κρατήστε στητό και αγέρωχο το ωραίο ανάστημά σας. Και αν η εξουσία
–που τη συμφέρει να έχει παθητικούς και πολιτικά αδιάφορους υπηκόους– σας πει
ότι έτσι κάνοντας δεν είστε φρόνιμοι και νομοταγείς πολίτες, αποδείξτε της ότι
καλός πολίτης είναι μόνον ο ελεύθερος πολίτης, ο συνειδητός, ενεργός και
υπεύθυνος πολίτης. Και θυμίστε της ό,τι ο Περικλής είχε πει στον «Επιτάφιο»:
όποιος αδιαφορεί για τα πολιτικά πράγματα του τόπου του είναι όχι φιλήσυχος,
αλλά άχρηστος, «αχρείος» πολίτης…
Μαρίνα Κάγκα
Επιμελήτρια συγγραμμάτων


Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Η εποικοδομητική κριτική και οι εναλλακτικές προτάσεις - απόψεις είναι απαραίτητες και ευπρόσδεκτες, ειδικά όταν το ζητούμενο είναι η ανταλλαγή ιδεών.
Τα σχόλια εκφράζουν τις απόψεις των αποστολέων τους και η ευθύνη (αστική και ποινική) βαρύνει τους σχολιαστές.
Κάθε υβριστικό, προσβλητικό ή άσχετο με το θέμα της ανάρτησης σχόλιο, θα διαγράφεται όποτε εντοπίζεται από την ομάδα διαχείρισης.
Ευχαριστούμε για τη συμμετοχή σου.