Εξήντα χρόνια παρά κάτι, Τσιριβάρβαρα στο Αμύνταιο…

Γράφει ο Πέτρος Μπέσπαρης, Φιλόλογος (Από το ΠΕΡΙΣΚΟΠΙΟ που κυκλοφορεί)…

  Στο Αμύνταιο, πρωτεύουσα  της επαρχίας μας, βρέθηκα ως μαθητής στο μοναδικό δημόσιο Γυμνάσιο στις αρχές της δεκαετίας του 1960.

  Μπορώ να πω πως εκεί ανδρώθηκα, κατά κάποιο τρόπο, μέχρι που τέλειωσα το εξατάξιο τότε Γυμνάσιο.

 

  Σε δύσκολους καιρούς, ιδεολογικούς, οικονομικούς, αλλά κυρίως σχέσεων με αγόρια και κορίτσια συνομήλικα, ιδιαίτερα τα πρώτα χρόνια της φοίτησής μου.

  Την πρώτη τάξη Γυμνασίου την έκανα στο Ιδιωτικό Γυμνάσιο του Φιλώτα, τις  άλλες πέντε στο Αμύνταιο.  

  Χωριάτης εγώ, δύσκολος στις σχέσεις μου λόγω της σκληρής  προσπάθειας  όλης της οικογένειας για επιβίωση. Δεν μας επιτρέπονταν, χωρίς κανείς να μας το επιβάλει, αλλά από μόνοι μας το είχαμε κάνει τρόπο ζωής, φιλοσοφία μας, παρά το νεαρό της ηλικίας μας.

  Έπρεπε να επιβάλουμε στους εαυτούς μας κανόνες και αρχές που δε θα μας ξεστράτιζαν από τον σκοπό για τον οποίο βρεθήκαμε στο Αμύνταιο. Να μάθουμε γράμματα και να αλλάξουμε, όσο μπορούμε, τη φορά της ζωής μας.

  Οι χειμώνες στην επαρχία  Αμυνταίου είναι βαρείς. Πολύ βαρείς μάλιστα. Το χιόνι δεν έλιωνε ποτέ.  Πάνω στο παλιό προσθέτονταν καινούριο χιόνι.  

  Οι δρόμοι παγωμένοι και γυαλιστεροί από τους πάγους. Από τα μικρά σπίτια με τα κεραμίδια κρέμονταν οι παγωμένες υδρορροές σα λαμπάδες  με τις οποίες παίζαμε συχνά ξιφομαχία. Τα χέρια μας παγωμένα και τα νύχια μας νομίζαμε πως θα μας πέσουν από την παγωνιά.

  Οι ταβέρνες γεμάτες από φαντάρους, που χόρευαν με τα τζουκ - μποξ αξημέρωτα πίνοντας για να ζεσταθούν το αμυντιώτικο κρασί. Και μείς οι μαθητές, παρά το κυνηγητό  των καθηγητών μας, καταφέρναμε  να κυκλοφορούμε κρυφά τις απαγορευμένες ώρες. Πότε σε κάποιο ταβερνάκι, πότε σε κινηματογράφο.

  Οι αποβολές μας, στην ημερησία διάταξη, και οι διαγωγές αρκετών από κοσμία και κάτω. Τότε ακόμα δεν ξέραμε και τη σημασία των λέξεων. Η κόσμια συμπεριφορά ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε να χαρακτηρίσει κάποιον εκτός σχολείου. Όμως με κοσμία στη σχολική διαγωγή, ήσουν το μαύρο πρόβατο του σχολείου, μπορεί και να σε έδιωχναν από το σχολείο  με την ποινή της αλλαγής περιβάλλοντος.

  Η γενιά μου είχε την ατυχία να συμπέσει με τη Χούντα. Οι κλήσεις στην Αστυνομία, σχεδόν καθημερινές. Συμμαθητές μου βρέθηκαν κατηγορούμενοι σε στρατοδικεία... 

  Οι σχέσεις και οι παρέες βελτιώθηκαν με τον καιρό, ιδιαίτερα στα τελευταία χρόνια της φοίτησής μας, παρά τη χούντα που τη βιώναμε καθημερινά  στο πετσί μας, σε κάθε μας  σκέψη, ενέργεια ή  εκδήλωση.

  Μια από τις ωραίες μέρες ή καλύτερα νύχτες  μας ήταν η παραμονή της Αγίας Βαρβάρας, παρόλο που ήταν συνήθως μια παγωμένη και  χιονισμένη βραδιά.

  Στο Αμύνταιο δεν υπήρχε ναός προς τιμή Της. Υπήρχε του Αγίου Νικολάου, στα παλιά κοιμητήρια, της Αγίας Παρασκευής, στην ίδια περιοχή και ένα εκκλησάκι κάτω στα λιβάδια και ο κεντρικός ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης, στο πάρκο της πόλης, όπου, μετά τον υποχρεωτικό εκκλησιασμό με τη συνοδεία τω καθηγητών μας, περνούσαμε το πρωινό μας μέχρι να έλθει η ώρα  για το μεσημεριανό φαγητό.

  Οι περισσότεροι της παρέας  είχαν εντεταλμένη υπηρεσία, στις τσέπες τους υπήρχε μια πετσέτα, για να πάρουν από τον φούρνο  του Γραικού το φαγητό της Κυριακής.

  Θυμάμαι τα ταψιά με τις πατάτες και τα σηκωμένα πόδια των κοτόπουλων που ξεχώριζαν κάτω από την πετσέτα. 

  Εμείς οι υπόλοιποι, εγώ, ο Αρίστος από το χωριό μου (τους Αναργύρους), ο Αργύρης από τα Βαλτόνερα,  μακριά από τα χωριά μας, συνήθως τις Κυριακές τρώγαμε μια κονσέρβα με καμιά μακαρονάδα που τη βράζαμε στην γκαζιέρα  πετρελαίου.

  Μια, λοιπόν, από τις νύχτες που είχαμε κάποια ελευθερία  ήταν η βραδιά αυτή, στο τοπικό έθιμο των Αμυντιωτών, τα Τσιριβάρβαρα.

  Πριν φτάσουμε όμως στην πολυαναμενόμενη  νύχτα, είχαμε πολλή δουλειά. Έπρεπε να μαζέψουμε ξύλα για τη φωτιά που θα ανάβαμε στη γειτονιά μας, στο μαχαλά μας. Έπρεπε  όμως και να τα έχουμε κρύψει καλά από τα παιδιά των άλλων γειτονιών. Ήταν ντροπή να μας τα κλέψουν!

Μιχάλης Πουγγίας

  Τα μεσάνυχτα ανάβαμε τις φωτιές.  Με τις κιθάρες (ο Μιχαλάκης ο Πουγγίας και ο Θόδωρος ο Μανιάκας, ο Ντόντος και με το ακορντεόν ο Τρύφων ο Χατζής του μπάρμπα - Στόϊτσε, ενώ ο εγώ, ο Βαγγέλης Σταγιόπουλος και ο Μανώλης Κιόσης, ήμασταν απλά οι συνοδοί, τραγουδούσαμε και χορεύαμε.

  Πηδούσαμε τη φωτιά φωνάζοντας τσιριβάρβαρα. Όταν τέλειωνε η θράκα και έφευγαν τα κορίτσια της γειτονιάς με τους γονείς τους, εμείς καταφεύγαμε στο υπόγειο, είτε στου παππού του Βαγγέλη είτε στο σπίτι του Μανώλη.

  Δίπλα ήταν τα βαρέλια με το κρασί και σε μια ωραία αίθουσα με τζάκι παραδίπλα, μας περίμενε η ζέστη αλλά και τα λουκάνικα, οι μπριζόλες, για να τα ψήσουμε, το τουρσί, τα τυριά και άσπρο ψωμί, αγορασμένα για μας.

  Από τα πιο ωραία βράδια της μαθητικής μας ζωής. Και πριν χαράξει, με τα όργανα  να παίζουν τρέχαμε από σπίτι σε σπίτι και χτυπούσαμε τις πόρτες φωνάζοντας τσιριβάρβαρα.

  Ένα έθιμο πολλών ετών στο Αμύνταιο, από τότε που ήταν ένα μικρό χωριουδάκι, πολύ πριν έρθει το τρένο στη δεκαετία του 1890 και γίνει κέντρο εμπορίου και αστικοποιηθεί.  Οι ντόπιοι Αμυντιώτες το κρατούσαν σαν ιερή παρακαταθήκη των προγόνων τους.  Δεν τολμούσε κανένας να σκεφτεί πως ήταν δυνατό να μην τηρηθεί  το έθιμο.

  Αν η μέρα που ξημέρωνε δεν ήταν Κυριακή (μια φορά μου έτυχε μόνο Κυριακή, και δε μου άρεσε. Τότε και το Σάββατο ήταν μέρα σχολείου) οι καθηγητές μας, τουλάχιστον εμάς τα αγόρια, δε μας εξέταζαν. Δεν ήταν λίγες οι φορές που κάποιοι καθηγητές μας έρχονταν και αυτοί στη φωτιά που ανάβαμε.

  Θυμάμαι τον Νίκο τον Ξαφόπουλο, τον Φιλόλογό μας, έμενε τότε σε ένα σπίτι δίπλα στον ΟΤΕ, που στεγάζονταν  στο σπίτι του Τρύφωνα Χατζή, του φίλου μου, στην Παύλου Μελά, πριν γίνει ο Ξαφόπουλος γαμπρός στο Αμύνταιο και πάρει την Κατερίνα και πετάγονταν τη νύχτα για να μας δει. Είχαμε το δικαίωμα αυτό να μη μας εξετάζουν.

  Την ημέρα αυτή, κανείς καθηγητής δεν έβαζε διαγώνισμα και δε βαθμολογούσε. Η μόνη μέρα για τους μαθητές του Γυμνασίου μας χωρίς άγχος. Με  τα χρόνια και παιδιά από τις προσφυγικές γειτονιές συμμετείχαν στο  έθιμο.

  Αργότερα έμαθα πως έχασε εκείνη την παλιά αγνότητα που είχε. Ο Δήμος την έκανε γιορτή για τουριστικούς λόγους και έπαψε πια να είναι εκείνο που συγκινούσε εμάς και έχει χρωματίσει με έντονα χρώματα τις αναμνήσεις  μιας περιόδου της εφηβείας μας. Πριν εξήντα χρόνια παρά κάτι…