Από τα Ακαδημαϊκά Αμφιθέατρα ως τις Φλωρινιωτικες Φωτιές και την Μπάντα «Εντόπικα». H ιστορία, η δυναμική της συγκυρίας και ο δημόσιος λόγος...

 Της Σοφίας Ηλιάδου - Τάχου, Κοσμήτορος της ΣΚΑΕΠ, Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας

  Μέσα σε ένα φορτισμένο τοπίο, γεμάτο αντεγκλήσεις, που δυναμίτισε η παρέμβαση του Δημάρχου της Φλώρινας, αναφορικά με τη μουσική και τα τραγούδια της Μπάντας «Εντόπικα», ήρθε νομίζω η ώρα να καταθέσω και εγώ τη δική μου ανάλυση.

   Οι παράμετροι που θα προσδιορίσουν τις όποιες αναγνώσεις μου είναι τρεις:

 α) η ιστορία ως επιστήμη που μελετά το παρελθόν και τους τρόπους με τους οποίους αυτό  ασκεί επιδράσεις στον προσδιορισμό του  παρόντος 

 β) η πολιτική συγκυρία, η οποία ενεργοποιεί την συλλογική μνήμη ατόμων ή ομάδων και υπαγορεύει τις επιλογές τους

 γ) ο δημόσιος διάλογος ως εργαλείο έκφρασης  των ποικίλων αναγνώσεων του παρελθόντος από τα δρώντα υποκείμενα του παρόντος.

   Ξεκινώ πρώτα από την ιστορία, η οποία αναζητά στο παρελθόν τις διαδικασίες κατασκευής των ταυτοτήτων των ατόμων που απαρτίζουν τις σύγχρονες κοινωνικές ομάδες.

   Με τον όρο «ταυτότητες» εννοούμε τις κοινωνικές κατασκευές, οι οποίες αποτελούν αντικείμενο διαπραγμάτευσης, ως προς τα συστατικά τους στοιχεία, επομένως χαρακτηρίζονται από μία  συνεχή διαδικασία μετασχηματισμού, ενώ ορισμένα παλιά στοιχεία τους θα μπορούσαν να αναβιώσουν και σε μια νεότερη εποχή.

   Μέσα στην περιοχή της Φλώρινας, οι σλαβόφωνοι αποτελούν μια διακριτή πολιτισμική-γλωσσική  ομάδα, η οποία μετεξελίχτηκε στη διαδρομή της ιστορίας.

   Στο σημείο αυτό είναι αναγκαίο να συνυπολογίσουμε τη συμβολή της συγκυρίας στην μετεξέλιξη αυτών των ταυτοτήτων. `

   Για παράδειγμα, την περίοδο του Μεσοπολέμου, η διαδικασία ένταξης των σλαβοφώνων  στο ελληνικό κράτος  υλοποιήθηκε μέσα από την αφομοίωση που ασκήθηκε δια των  εκπαιδευτικών μηχανισμών, αλλά και μέσα από την πολιτική τους ενσωμάτωση, στις πολιτικές/κομματικές  παρατάξεις, του νέου κράτους,   που συγκροτήθηκε στο πλαίσιο της Συνθήκης του Βουκουρεστίου, το 1913.

   Στη διάρκεια μάλιστα της Μεταξικής περιόδου (1936-1940)  κυριάρχησαν οι κατασταλτικοί μηχανισμοί της δικτατορίας, οι οποίοι  απέβλεπαν στην βίαια ενσωμάτωση των σλαβοφώνων στο κράτος.

   Το 1935 το ΚΚΕ  προσδιόρισε τους σλαβόφωνους ως «σλαβομακεδόνες»  και τόνισε την ανάγκη να διασφαλιστούν τα δικαιώματα  της «σλαβομακεδονικής μειονότητας», εντός του ελληνικού κράτους.

   Την περίοδο της γερμανικής κατοχής, ο βουλγαρικός παράγοντας στράφηκε στον  προσεταιρισμό των σλαβοφώνων, εκμεταλλευόμενος την σχέση του με τους Γερμανούς. Επιχειρήθηκε έτσι η κατασκευή της ταυτότητας των βουλγαροφρόνων.

   Στη συνέχεια, μέσα στη συγκυρία της Κατοχής, το ΚΚΕ κάλεσε  τους σλαβοφώνους να συστρατευτούν μαζί του  στον ένοπλο αγώνα που διεξήγαγε.

   Μετά την κατοχική περίοδο, αλλά και ύστερα από το τέλος του εμφυλίου, η ομάδα των σλαβοφώνων,  στο πλαίσιο της μετεμφυλιακής συγκυρίας, κουβαλούσε «το τραύμα» που απέρρεε από την καχυποψία που εκδήλωναν απέναντί της η διοίκηση και οι φορείς της.

   Σε ό,τι αφορά   ακόμα στον δημόσιο διάλογο, αυτόν που απορρέει από το επεισόδιο της μπάντας, με την χρήση του «αλυτρωτικού» τραγουδιού που εξυμνεί, με την συνάρθρωση της  γλώσσας της Βόρειας Μακεδονίας, την επανάσταση του Ίλιντεν (1903) και τις προσδοκίες, ερωτικές και εθνικές, της νεαρής κοπέλας που κατευοδώνει τον αγαπημένο της, επισημαίνουμε ότι το τραγούδι δημιούργησε και στην άλλη πλευρά,  «το τραύμα»  και την αρνητική ψυχολογία  που προέκυψε από την μνημόνευση μιας άλλης συγκυρίας: των τραγικών πλευρών της  επανάστασης του Ίλιντεν για τους κατοίκους του βιλαετίου Μοναστηρίου.

   Πρόκειται για την επανάσταση  που θεωρείται  από τη Βόρεια Μακεδονία ως έκφραση του «μακεδονισμού» και από την Βουλγαρία ως βουλγαρική επανάσταση.

   Επομένως, καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι  το παρελθόν επιδρά στο παρόν και διαιωνίζει τις αντιθέσεις, τις αντεγκλήσεις και την ατμόσφαιρα της πολεμικής, ενώ η δυναμική της συγκυρίας καθορίζει την ένταση με την οποία όλα αυτά μορφοποιούνται.

   Οι διαπιστώσεις αυτές βέβαια δεν οδηγούν στο συμπέρασμα ότι, σε μια παρόμοια περίσταση, μπορούμε να καταστρατηγήσουμε τους κανόνες και τις αρχές  της σύγχρονης δημοκρατίας.

   Όσον αφορά τέλος τους πολιτικούς και την πολιτική, αξίζει να τονίσουμε ότι αυτοί διατηρούσαν και διατηρούν, σε όλες τις εποχές,  το δικαίωμα, για την από μέρους τους διαφορετική, και ανά περίπτωση, αξιοποίηση,  στο πλαίσιο του δημόσιου λόγου  τους, των γεγονότων που συμβαίνουν γύρω μας.

 Σ.Η.Τ.