Όταν ο άρχοντας ξεχνά τα «τρία δεί» του Αγάθωνα…

   Στη δημόσια ζωή του νομού Φλώρινας έχει, δυστυχώς, διαμορφωθεί ένα κλίμα που προκαλεί ανησυχία και προσβάλλει τη δημοκρατική παράδοση του τόπου. Πολίτες και κομματικά στελέχη καταγγέλλουν —όχι ψιθυριστά αλλά πλέον ανοιχτά— ότι αντιμετωπίζονται με δυσμένεια, αποκλεισμούς και στοχοποίηση επειδή δεν επέλεξαν να ψηφίσουν τον «σωστό» υποψήφιο. Ακόμη και αν ανήκουν στον ίδιο πολιτικό χώρο. Αυτό δεν είναι πολιτική. Είναι εκδικητική διαχείριση της εξουσίας.

  Η αρχαία ελληνική σκέψη μάς έχει κληροδοτήσει έναν από τους πιο πυκνούς και αυστηρούς κανόνες πολιτικής ηθικής. Είναι ένας κανόνας που φροντίζω να μη λησμονώ ποτέ σε κάθε ενασχόλησή μου με τα κοινά, είτε αυτή εκδηλώνεται μέσα από συλλογικούς φορείς και την τοπική αυτοδιοίκηση, είτε μέσα από ευρύτερες δημόσιες παρεμβάσεις στο σήμερα και στο αύριο. Τον κανόνα αυτόν έχω αναγκαστεί πολλές φορές να τον υπενθυμίσω δημόσια, όταν έβλεπα να παραβιάζεται στην πράξη.

   Δυστυχώς, πρόσφατα περιστατικά, και ιδίως όσα εκτυλίσσονται τις τελευταίες ημέρες στον νομό μας, με υποχρεώνουν να τον επαναφέρω για ακόμη μία φορά, όχι ως θεωρητική αναφορά αλλά ως αναγκαίο μέτρο σύγκρισης με την πραγματικότητα.

   Ο τραγικός Αγάθων τον διατύπωσε με μία μόνο πρόταση:

 “Τον άρχοντα τριών δει μέμνησθαι: Πρώτον ότι ανθρώπων άρχει. Δεύτερον ότι κατά νόμους άρχει. Τρίτον ότι ουκ αεί άρχει.”  (Αγάθων,450-400 π.Χ.).

   Αυτό που κάνει το ρητό τόσο ισχυρό είναι ότι συμπυκνώνει μέσα σε μία μόνο πρόταση ολόκληρη τη φιλοσοφία της δημοκρατικής εξουσίας, αιώνες πριν διατυπωθούν τα σύγχρονα συντάγματα. Το αρχαίο ρητό, που αποδίδεται στον τραγικό ποιητή Αγάθωνα, συμπυκνώνει έναν διαχρονικό κανόνα πολιτικής ηθικής.

 «Τὸν ἄρχοντα τριῶν δεῖ μεμνῆσθαι» — ο άρχοντας πρέπει να θυμάται τρία πράγματα.

 Πρώτον, «ότι ανθρώπων άρχει.»

   Δεν κυβερνά υπηκόους, αλλά ελεύθερους πολίτες. Δεν έχει απέναντί του «φακέλους πολιτικής νομιμοφροσύνης», αλλά ανθρώπους με δικαίωμα στην κρίση, στη διαφωνία και στην ελεύθερη ψήφο. Όταν ένας εκλεγμένος εκπρόσωπος αντιμετωπίζει τη διαφωνία ως προδοσία και την ψήφο ως προσωπική προσβολή, τότε δεν κυβερνά ανθρώπους· επιδιώκει υποταγή.

   Δεν κυβερνά αντικείμενα, αλλά ανθρώπους, με τις ατέλειες και τις αδυναμίες τους, με παράπονα δίκαια ή και παράλογα, αλλά πάντως πνευματικά όντα. Ο άρχοντας δεν διοικεί αριθμούς, μηχανισμούς ή μάζες, αλλά πρόσωπα με αξιοπρέπεια, με ανάγκες, φόβους και ελπίδες. Αυτό επιβάλλει σεβασμό, μέτρο, ενσυναίσθηση και αποφυγή αυθαιρεσίας και εκδικητικότητας

 Δεύτερον, «ότι κατά νόμους άρχει.»

   Η εξουσία δεν είναι ιδιοκτησία. Δεν είναι εργαλείο επιβράβευσης των «δικών μας» και τιμωρίας των «άλλων». Ο νόμος υπάρχει για να προστατεύει όλους και πρώτα απ’ όλα εκείνους που διαφωνούν. Όταν θεσμοί, υπηρεσίες, υπηρεσιακές κρίσεις και μηχανισμοί μετατρέπονται σε μέσα πολιτικής πίεσης, τότε η νομιμότητα διαστρέφεται και η δημοκρατία τραυματίζεται.

   Ο άρχοντας δεν είναι ιδιοκτήτης της εξουσίας. Είναι υπηρέτης του νόμου, όχι αφέντης του. Ο άρχοντας δεσμεύεται από τον νόμο και οφείλει πρώτος να τον σέβεται, καθώς η νομιμότητα αποτελεί το θεμέλιο της πολιτικής του νομιμοποίησης.

 Τρίτον, «ότι ουκ αεί άρχει.»

   Η λήθη της προσωρινότητας της εξουσίας γεννά την αλαζονεία. Η αλαζονεία γεννά την εκδικητικότητα, τη μικροψυχία και τη μανία ελέγχου. Όποιος πιστεύει ότι μπορεί να οικοδομήσει πολιτική κυριαρχία πάνω στον φόβο, στην περιθωριοποίηση και στις υπόγειες διαδρομές καταγγελιών και διαρροών, απλώς ξεχνά ότι αύριο θα λογοδοτήσει στους ίδιους πολίτες.

   Ο άρχοντας που αξίζει τον τίτλο του έχει μεγαλοψυχία. Έχει θεσμική αυτοσυγκράτηση. Αντέχει την κριτική. Δεν χρειάζεται δίκτυα ψιθύρων, υποβολιμαίων καταγγελιών και παρασκηνιακής στοχοποίησης για να επιβληθεί. Αυτά δεν είναι γνωρίσματα  ισχύος, αλλά σαφείς αποδείξεις ανασφάλειας, έλλειψης ήθους και αρετής.

   Η Φλώρινα δεν χρειάζεται έναν τοπικό ηγεμόνα που μετρά ψήφους για να μοιράσει εύνοιες και αποκλεισμούς. Χρειάζεται έναν εκπρόσωπο όλων των πολιτών. Κάποιον που να θυμάται, κάθε μέρα, τα «τρία δεί» του Αγάθωνα: ότι άρχει ανθρώπων, ότι άρχει κατά νόμο και ότι δεν άρχει για πάντα.

   Γιατί όποιος τα ξεχνά, μπορεί να κρατά την εξουσία αλλά έχει χάσει το ήθος που την νομιμοποιεί.

 Με τιμή

 Γιώργος Τσιρώνης

 Αντιπρόεδρος Δημοτικού Συμβουλίου Αμυνταίου